Bài 4. Sáu loại kiểm soát theo chức năng: Preventive, Deterrent, Detective, Corrective, Compensating, Directive

Khóa học CompTIA Security+ SY0-801 · Phần 1: Khái niệm bảo mật cốt lõi · Bài 4 · 🎯 Objective 1.1 · ⏱️ Đọc khoảng 12 phút · 🧪 Không cần lab · 📝 5 câu bài tập cuối bài

🎯 Mục tiêu bài học

• Nêu sáu loại kiểm soát bảo mật (control types) và chức năng của từng loại.
• Nhận biết một biện pháp thuộc loại nào bằng cách hỏi "nó làm gì, vào lúc nào".
• Phân biệt Preventive với Deterrent, Detective với Corrective, và hiểu khi nào dùng Compensating.
• Gắn được cả nhóm (Bài 3) lẫn loại (Bài 4) cho cùng một biện pháp.

📎 Vị trí trong đề thi: bài này nằm trong Objective 1.1, nối tiếp Bài 3. Đề thi thường cho một biện pháp cụ thể rồi hỏi nó thuộc loại nào, hoặc cho một mục tiêu rồi hỏi nên chọn loại nào.

💡 Liên hệ thực tế: một cuối tuần dựng lại phòng máy chủ

Sau buổi khảo sát ở Bài 3, giám đốc công ty của chị Lan duyệt kinh phí. Nam dành cuối tuần để dựng lại phòng máy chủ. Đây là tình huống minh họa, không phải vụ việc có thật.

• Thứ Bảy, 08:30. Nam chuyển tủ rack vào phòng riêng và lắp khóa thẻ từ. Từ nay chỉ người có thẻ mới vào được.
• 10:00. Anh dán biển "Khu vực hạn chế - có camera giám sát" ngoài cửa.
• 11:30. Camera được lắp trong phòng, ghi hình liên tục vào ổ lưu trữ.
• 14:00. Phần mềm kế toán đời cũ chỉ chạy được trên Windows 7 và không nâng cấp được. Nam không thể áp dụng các biện pháp chuẩn cho máy này, nên tách nó vào một VLAN riêng, chỉ cho hai máy kế toán truy cập.
• 15:30. Anh viết nội quy: khách phải ký sổ và có người đi kèm khi vào phòng máy chủ.

Thứ Ba tuần sau, ổ đĩa trong tủ rack hỏng đột ngột do sự cố điện. Không ai tấn công, nhưng Nam vẫn phải khôi phục dữ liệu từ bản sao lưu ngay trong buổi sáng.

Chị Lan hỏi: "Camera có ngăn được người lạ vào phòng không?" Nam đáp: "Không ngăn được. Cửa khóa thẻ mới ngăn. Camera chỉ ghi lại để mình biết ai đã vào." Câu trả lời đó chính là sự khác nhau giữa hai loại kiểm soát, và là nội dung của bài này.

🏷️ Hình 4a. Mỗi biện pháp mang hai nhãn: loại (nó làm gì) và nhóm (ai thực hiện). Các hàng lần lượt được nhấn mạnh.

📘 Kiến thức cốt lõi

🗂️ Sáu loại kiểm soát

Ở Bài 3, bạn phân loại theo ai hoặc cái gì thực hiện. Bài này phân loại theo chức năng: biện pháp giúp gì, và tác động vào lúc nào của một sự cố.

🕒 Hình 4b. Bốn loại nằm trên dòng thời gian của sự cố. Compensating và Directive đứng ngoài vì chúng không gắn với một thời điểm cố định.

🎯 Mẹo làm bài: đọc kỹ động từ mà đề mô tả. Chặn, ngăn hẳn: Preventive. Khiến không dám, cảnh báo: Deterrent. Phát hiện, ghi nhận, cảnh báo sự việc: Detective. Khôi phục, sửa, giảm thiệt hại: Corrective. Thay thế vì không làm được cách chuẩn: Compensating. Quy định, hướng dẫn: Directive.

⚖️ Những cặp dễ nhầm

Preventive và Deterrent. Cả hai đều xảy ra trước sự cố, nhưng khác cách tác động:

• Khóa thẻ buộc người không có thẻ không vào được, dù họ có muốn thử hay không. Đó là Preventive.
• Biển "có camera" không chặn được ai, nó chỉ khiến người ta cân nhắc lại. Đó là Deterrent.

Detective và Corrective. Cả hai đều xảy ra khi hoặc sau sự cố:

• IDS cảnh báo có lưu lượng lạ. Nó báo cho bạn biết, chưa sửa gì. Đó là Detective.
• Khôi phục dữ liệu từ sao lưu sửa lại thiệt hại. Đó là Corrective.

Compensating và Preventive. Compensating không phải một biện pháp "mạnh hơn". Nó chỉ xuất hiện khi biện pháp chuẩn không thể áp dụng, ví dụ phần mềm cũ không vá được. Bản thân biện pháp bù đắp có thể làm chức năng ngăn chặn, nhưng cái tên Compensating nói về lý do nó được chọn.

Directive và Managerial. Hai khái niệm này liên quan nhưng không giống nhau. Managerial là nhóm (ai làm: cấp quản lý). Directive là loại (làm gì: chỉ đạo). Một chính sách bằng văn bản vừa là Managerial vừa là Directive.

⚠️ Một biện pháp có thể mang nhiều nhãn chức năng. Camera vừa giúp phát hiện (Detective) vừa khiến người ta e ngại (Deterrent). Khi đề hỏi, hãy chọn nhãn khớp nhất với cách đề mô tả. Đề nhấn vào việc ghi lại, xem lại: Detective. Đề nhấn vào việc cảnh báo bằng biển hiệu hoặc camera hiển thị: Deterrent.

🧠 Áp vào câu chuyện của Nam

Bảng dưới gắn từng việc Nam làm với cả hai cách phân loại.

Đến đây bạn đã có hai "trục" để mô tả mọi kiểm soát. Trong thực tế và trong đề thi, một biện pháp luôn đứng ở một điểm trên cả hai trục.

📖 Thuật ngữ cần nhớ

📌 Tóm tắt nhanh

• Sáu loại: Preventive, Deterrent, Detective, Corrective, Compensating, Directive.
• Bốn loại đầu đi theo dòng thời gian: răn đe và ngăn chặn trước, phát hiện trong lúc, khắc phục sau.
• Compensating dùng khi biện pháp chuẩn không áp dụng được. Directive là chỉ đạo bằng quy định.
• Mỗi biện pháp có cả một nhóm (Bài 3) và một loại (Bài 4).

💬 Hỏi & Đáp nhanh

❓ Camera là Detective hay Deterrent? Cả hai đều có thể đúng. Camera ghi hình để xem lại là Detective. Camera đặt ở chỗ dễ thấy kèm biển cảnh báo để người ta e ngại là Deterrent. Trong đề thi, chọn theo trọng tâm mà đề mô tả.

❓ Nhật ký (log) là loại gì? Bản thân việc ghi log và xem xét log để biết điều gì đã xảy ra là Detective. Chỉ khi hệ thống dùng kết quả đó để tự chặn hay sửa thì mới thêm chức năng Preventive hoặc Corrective.

❓ Backup là Corrective hay Preventive? Backup không ngăn sự cố xảy ra, nó giúp phục hồi sau sự cố, nên thường xếp vào Corrective. Có tài liệu xếp việc chuẩn bị bản sao lưu vào Preventive, nhưng khi đề hỏi về việc khôi phục dữ liệu thì đáp án là Corrective.

📝 Bài tập đánh giá

Tự chọn đáp án cho từng câu, rồi đối chiếu với phần đáp án ở cuối bài.

Câu 1. Công ty dán biển "Tài sản được giám sát bằng camera" ở cổng kho nhằm khiến kẻ gian ngại ra tay. Đây là loại kiểm soát nào?

• A. Preventive
• B. Deterrent
• C. Detective
• D. Corrective

Câu 2. Hệ thống IDS gửi cảnh báo khi phát hiện lưu lượng bất thường tới máy chủ. Đây là loại nào?

• A. Preventive
• B. Deterrent
• C. Detective
• D. Directive

Câu 3. Sau khi máy bị nhiễm mã độc, nhóm IT khôi phục dữ liệu từ bản sao lưu sạch. Đây là loại nào?

• A. Detective
• B. Corrective
• C. Compensating
• D. Directive

Câu 4. Một máy chạy phần mềm đời cũ không thể cài bản vá. Nhóm IT đặt máy vào mạng riêng và chặn mọi truy cập không cần thiết. Biện pháp này thuộc loại nào?

• A. Deterrent
• B. Corrective
• C. Compensating
• D. Directive

Câu 5. Công ty ban hành quy định bắt buộc nhân viên khóa màn hình khi rời bàn. Đây là loại nào?

• A. Preventive
• B. Detective
• C. Corrective
• D. Directive

👉 Đáp án

Câu 1: B — Biển cảnh báo không chặn được ai, chỉ khiến kẻ gian e ngại, nên là Deterrent.

Câu 2: C — IDS báo cho người quản trị biết có sự việc bất thường mà không tự chặn hay sửa, nên là Detective.

Câu 3: B — Khôi phục dữ liệu sửa lại thiệt hại sau sự cố, nên là Corrective.

Câu 4: C — Biện pháp chuẩn (vá lỗi) không áp dụng được nên phải dùng cách thay thế, nên là Compensating.

Câu 5: D — Quy định bắt buộc mọi người làm theo là kiểm soát chỉ đạo, nên là Directive.

📚 Bài viết thuộc khóa học CompTIA Security+ của VNExperts

🧭 Điều hướng