Bài 72: TFTP/FTP Trong Quản Lý Cấu Hình & IOS Image

💡 Liên hệ thực tế

Một công ty vận chuyển có 2 lựa chọn gửi tài liệu quan trọng: gửi qua bưu điện thường (nhanh, rẻ, nhưng không cần ký nhận, ai nhặt được cũng xem được nội dung) hoặc gửi qua dịch vụ chuyển phát có xác nhận danh tính người nhận (chậm hơn 1 chút, nhưng chắc chắn đúng người, đúng nơi mới nhận được).

📦 Trong quản trị mạng, TFTP (Trivial File Transfer Protocol) đóng vai trò "bưu điện thường" — đơn giản, nhanh, không cần đăng nhập, nhưng không có xác thực hay mã hóa. FTP (File Transfer Protocol) đóng vai trò "dịch vụ có xác nhận" — yêu cầu username/password trước khi cho phép truyền file, phù hợp hơn khi cần kiểm soát ai được phép tải lên/tải xuống cấu hình hoặc IOS image của thiết bị.

📘 Kiến thức cốt lõi

1. So sánh TFTP và FTP:

⚠️ Lưu ý quan trọng: dù FTP có xác thực bằng username/password, nhưng thông tin đăng nhập này vẫn được gửi ở dạng văn bản thuần (clear text) — không mã hóa. Nếu cần bảo mật cao hơn, nên dùng SCP (Secure Copy) chạy trên nền SSH thay vì TFTP/FTP.

2. Cisco IFS (IOS File System) — cách gọi thống nhất mọi loại nguồn/đích:

Cisco IOS dùng 1 cú pháp copy <nguồn> <đích> chung cho mọi thao tác copy, chỉ khác nhau ở tiền tố URL:

🎯 Nhờ cách gọi thống nhất này, chỉ cần nhớ đúng 1 cú pháp copy nguồn đích là có thể áp dụng cho mọi tình huống: backup cấu hình ra ngoài, phục hồi cấu hình vào Router, hay tải/nâng cấp IOS image — không cần học riêng lệnh cho từng trường hợp.

3. Backup cấu hình Router qua TFTP:

Router# copy running-config tftp:
Address or name of remote host []? 10.10.10.70
Destination filename [Router-confg]? HN-R1-backup-20260729.cfg

📎 Giải thích: gõ copy running-config tftp: ở chế độ Privileged EXEC (dấu nhắc #, không phải (config)#), Router sẽ hỏi lần lượt địa chỉ IP của TFTP Server và tên file lưu trên Server. Nếu không nhập gì, Router tự đề xuất tên file mặc định dạng <hostname>-confg. Lệnh này chỉ đọc cấu hình đang chạy để gửi đi, không làm thay đổi gì trên Router.

4. Cấu hình FTP với username/password rồi backup cấu hình:

Router(config)# ip ftp username tienanh
Router(config)# ip ftp password VNEbackup2026
Router(config)# exit
Router# copy running-config ftp:
Address or name of remote host []? 10.10.10.80
Destination filename [Router-confg]? HN-R1-backup-20260729.cfg

📎 Giải thích từng dòng lệnh:

• ip ftp username tienanh — khai báo username sẽ dùng cho mọi thao tác FTP tiếp theo trên Router này, tránh phải gõ lại mỗi lần thực hiện copy.
• ip ftp password VNEbackup2026 — khai báo password tương ứng, phải khớp với tài khoản đã tạo sẵn trên FTP Server.
• copy running-config ftp: — thực hiện backup, Router sẽ tự động dùng username/password đã khai báo ở 2 dòng trên để đăng nhập vào FTP Server trước khi truyền file, không cần nhập lại thủ công.

5. Khôi phục cấu hình từ Server về Router qua TFTP:

Router# copy tftp: running-config
Address or name of remote host []? 10.10.10.70
Source filename []? HN-R1-backup-20260729.cfg
Destination filename [running-config]?

📎 Sau khi nhập xong địa chỉ Server và tên file nguồn, Router còn hỏi thêm Destination filename (mặc định gợi ý running-config) — chỉ cần nhấn Enter để xác nhận nạp thẳng vào cấu hình đang chạy.

⚠️ Lưu ý quan trọng: copy tftp: running-config không xóa cấu hình hiện tại trước khi nạp — file cấu hình tải về sẽ được cộng dồn (merge) vào cấu hình đang chạy, phần nào trùng lệnh thì cấu hình mới sẽ ghi đè. Nếu muốn khôi phục hoàn toàn "sạch" từ file backup, cần erase startup-config và reload trước, sau đó mới nạp file cấu hình mới vào.

6. Nâng cấp IOS image qua TFTP:

Router# copy tftp: flash:
Address or name of remote host []? 10.10.10.70
Source filename []? c2900-universalk9-mz.SPA.157-3.M.bin
Destination filename [c2900-universalk9-mz.SPA.157-3.M.bin]?

📎 Giải thích: lệnh này tải file IOS image mới từ TFTP Server vào bộ nhớ Flash của Router. Trước khi thực hiện, cần kiểm tra dung lượng Flash còn trống bằng show flash: để đảm bảo đủ chỗ chứa image mới — nếu Flash không đủ dung lượng, quá trình copy sẽ thất bại giữa chừng, có nguy cơ ảnh hưởng đến image hiện có.

💬 Hỏi & Đáp nhanh

❓ Nên chọn TFTP hay FTP khi backup cấu hình cho hệ thống production?

✅ Nên ưu tiên FTP (hoặc tốt hơn nữa là SCP) cho môi trường production, vì TFTP hoàn toàn không có xác thực — bất kỳ ai truy cập được vào TFTP Server cũng có thể đọc/ghi file, tiềm ẩn rủi ro rò rỉ cấu hình (chứa cả thông tin nhạy cảm như password đã băm). TFTP chỉ nên dùng trong môi trường lab hoặc mạng quản lý cô lập, tách biệt hoàn toàn khỏi truy cập trái phép.

❓ Lệnh copy tftp: running-config có xóa sạch cấu hình cũ trước khi nạp file mới không?

❌ Không — đây là hiểu lầm phổ biến. Lệnh này chỉ cộng dồn (merge) file cấu hình tải về vào cấu hình đang chạy, không xóa các dòng lệnh cũ không có trong file mới. Nếu cần khôi phục "sạch" hoàn toàn đúng như file backup, phải erase startup-config và reload Router trước, sau đó mới nạp file cấu hình vào.

❓ Vì sao khi nâng cấp IOS image, cần kiểm tra dung lượng Flash trước khi copy?

✅ Vì lệnh copy tftp: flash: sẽ ghi file image mới trực tiếp vào Flash — nếu Flash không đủ dung lượng trống, quá trình copy có thể thất bại giữa chừng, để lại file dở dang chiếm dụng bộ nhớ, thậm chí trong 1 số trường hợp gây ảnh hưởng đến image hiện tại đang dùng để boot. Luôn dùng show flash: để kiểm tra dung lượng còn trống trước khi thực hiện.

📝 Bài tập đánh giá

Câu 1: Điểm khác biệt cốt lõi giữa TFTP và FTP khi truyền file cấu hình là gì?

• A. TFTP nhanh hơn FTP nên luôn được khuyến nghị dùng cho production
• B. FTP yêu cầu xác thực username/password, còn TFTP không có cơ chế xác thực nào
• C. TFTP chỉ dùng được cho IOS image, FTP chỉ dùng được cho file cấu hình
• D. Không có khác biệt, hai giao thức hoạt động hoàn toàn giống nhau

Câu 2: Sau khi chạy copy tftp: running-config, điều gì xảy ra với cấu hình đang chạy trên Router?

• A. Cấu hình cũ bị xóa sạch hoàn toàn trước khi nạp file mới
• B. File cấu hình tải về được cộng dồn (merge) vào cấu hình đang chạy, phần trùng sẽ bị ghi đè
• C. Router tự động reload ngay sau khi copy xong
• D. Lệnh này chỉ hoạt động với FTP, không hoạt động với TFTP

👉 Đáp án:

Câu 1: B — FTP yêu cầu xác thực bằng username/password (dù gửi ở dạng clear text), trong khi TFTP hoàn toàn không có cơ chế xác thực, ai truy cập được Server cũng đọc/ghi file được.

Câu 2: B — copy tftp: running-config cộng dồn file cấu hình tải về vào cấu hình đang chạy, không xóa các dòng lệnh cũ không trùng, phần cấu hình mới sẽ có precedence (ưu tiên) khi trùng lệnh.

📚 Bài viết thuộc khóa học CCNA của VNExperts

🧭 Điều hướng