Bài 8: Subnetting IPv4 — Phần 1: Subnet mask, CIDR là gì?

💡 Liên hệ thực tế

Khi anh Nam bên VNExperts đi khảo sát một tòa nhà văn phòng có 200 nhân viên, anh phát hiện toàn bộ nhân sự đang dùng chung 1 dải mạng duy nhất — như thể cả 200 người làm việc chung 1 tầng trệt, không vách ngăn phòng ban — không phòng ban riêng, không vách ngăn. Kết quả: phòng Kinh doanh nghe hết cuộc gọi của phòng Kế toán, ai gọi loa cũng vang khắp tầng, tìm một người cụ thể giữa 200 người là cực hình.

🏢 Giải pháp hợp lý: chia tòa nhà thành nhiều phòng ban nhỏ — Kinh doanh 1 phòng, Kế toán 1 phòng, Kỹ thuật 1 phòng — mỗi phòng có cửa riêng, số phòng riêng, dễ quản lý và không ồn ào lẫn nhau.

Mạng máy tính với hàng trăm thiết bị cũng gặp đúng vấn đề này nếu để chung 1 dải mạng khổng lồ: nhiễu broadcast, khó quản lý, khó bảo mật. Subnetting chính là kỹ thuật "chia phòng ban" đó — chia 1 dải mạng lớn thành nhiều dải mạng nhỏ (subnet) gọn gàng, dễ quản lý hơn.

📘 Kiến thức cốt lõi

Subnet mask là gì? Subnet mask là một dãy 32-bit đi kèm với địa chỉ IP, dùng để xác định: trong địa chỉ IP đó, bao nhiêu bit là phần mạng (Network), và bao nhiêu bit là phần host (thiết bị). Nó giống như dấu gạch phân chia "tên khu phố" và "số nhà" trong địa chỉ.

Ví dụ với 255.255.255.0:

11111111 . 11111111 . 11111111 . 00000000
  255    .    255   .    255   .    0

Các bit 1 (255) đại diện phần Network, các bit 0 đại diện phần Host. Ở ví dụ này: 24 bit đầu là Network, 8 bit cuối là Host.

📐 CIDR (Classless Inter-Domain Routing) — cách viết gọn của subnet mask: Thay vì viết dài dòng 255.255.255.0, người ta viết gọn bằng ký hiệu /24 — nghĩa là "24 bit đầu tiên là phần Network". Đây gọi là ký hiệu CIDR, ví dụ: 192.168.1.10/24.

⚙️ Công thức tính số host sử dụng được:

Số host = 2^(số bit host) − 2

Trừ 2 vì phải trừ đi địa chỉ Network (.0) và địa chỉ Broadcast (.255) — như đã học ở Bài 7, hai địa chỉ này không gán được cho thiết bị.

🎯 Ví dụ thực tế: Văn phòng có 50 nhân viên, cần bao nhiêu bit host là đủ?

• Với /26 (6 bit host): 2^6 − 2 = 62 host — đủ dùng, dư ra chút để phát triển thêm.
• Với /27 (5 bit host): 2^5 − 2 = 30 host — không đủ cho 50 người.

→ Chọn /26 là hợp lý nhất cho tình huống này — vừa đủ dùng, không lãng phí quá nhiều địa chỉ như khi dùng nguyên /24 (254 địa chỉ) cho chỉ 50 người.

💡 Đây chính là lý do CIDR ra đời — thay vì cứng nhắc theo lớp A/B/C như Bài 7, CIDR cho phép "cắt" dải mạng ở bất kỳ vị trí bit nào, linh hoạt vừa khít với nhu cầu thực tế, tránh lãng phí địa chỉ IP.

🖼️ Sơ đồ trực quan

💬 Hỏi & Đáp nhanh

❓ Vì sao 2 máy khác phần Network lại không "nói chuyện trực tiếp" được với nhau? ✅ Vì thiết bị chỉ gửi thẳng (giao tiếp Layer 2 qua Switch) cho những máy cùng phần Network — coi như cùng 1 "phòng ban". Nếu khác phần Network, gói tin bắt buộc phải đi qua Router để được định tuyến sang phần Network khác, giống như phải đi qua hành lang chung mới sang được phòng ban khác trong tòa nhà.

❓ /24 và /25 khác nhau chỗ nào — sao chỉ lệch 1 bit mà ảnh hưởng lớn vậy? ✅ Mỗi bit dịch chuyển làm số host khả dụng giảm đi một nửa: /24 có 254 host, /25 chỉ còn 126 host (một nửa). Đây là lý do dân mạng hay nói đùa "/24 chia đôi ra 2 cái /25" — vì đúng là như vậy về mặt số học.

❓ Có bắt buộc phải nhớ hết bảng CIDR không, hay có cách tính nhanh? ✅ Không cần nhớ máy móc — chỉ cần nhớ công thức 2^(số bit host) − 2 và quy tắc "mỗi bit dịch chuyển thì số host chia đôi/nhân đôi". Bài học tiếp theo (Bài 9) sẽ hướng dẫn cách tính subnet nhanh bằng tay, không cần máy tính hay bảng tra.

📝 Bài tập đánh giá

Câu 1: Địa chỉ IP 192.168.5.20/26 có bao nhiêu bit dành cho phần Host?

• A. 4 bit
• B. 6 bit
• C. 8 bit
• D. 24 bit

Câu 2: Với subnet mask /27, số lượng địa chỉ host sử dụng được là bao nhiêu?

• A. 14
• B. 30
• C. 62
• D. 126

👉 Xem đáp án

Câu 1: B — /26 nghĩa là 26 bit Network, còn lại 32 − 26 = 6 bit dành cho Host.

Câu 2: B — /27 có 5 bit host (32 − 27 = 5), số host = 2^5 − 2 = 32 − 2 = 30.

📚 Bài viết thuộc khóa học CCNA miễn phí của VNExperts

🧭 Điều hướng